AİLE HEKİMLİĞİ SİSTEMİ

Aile Hekimliği Sisteminden Memnuniyet Oranı ve Nedenleri

Anket sonuçları incelendiğinde katılanların %37,7’si aile hekimliği uygulamasından memnun oldukları görülmüştür. Memnuniyet belirten bu kişilerden sadece % 20.7’si memnun olma nedenini belirmiştir. Bu kişiler memnun olma nedenleri sorulduğunda % 33.3’ ilaç yazdırabiliyoruz, %33.3 ilgili davranıyorlar % 9.4’ü kendi hekimimiz var şeklinde cevaplar vermiştir. Görüldüğü gibi vatandaş aile hekimliği uygulamasından sadece ilaç yazdırabilmenin pratik bir yolu olarak algılanmışlar, kendilerine ilgi gösterildiğini düşünmektedirler. Hastayı müşteriye, doktoru tüccara dönüştüren bu uygulamada doktor hastanın ilaç isteğine cevap vermek zorunda kalmaktadır. ayrıca memnun olma nedenini %80’e yakın bir kesim tarafından belirtilememesi de Aile hekimliğinin halk tarafından algılanan yeni bir fayda getirmediğinin göstergesi olmuştur.

Aile Hekimliği Sisteminden Memnun Olmama Oranı ve Nedenleri

Ankete katılanların % 62.3’ü uygulamadan memnun olmadığını belirtmiştir. Bu kişilerden % 32.4’ü memnun olmama nedenini belirtmiştir. Bu kişiler memnun olamama nedeni sorulduğunda % 24’ü Sevk sistemi sorunu, % 14,8’i eski sağlık sistemi daha iyiydi, %14.8’i ise doktor bulamadığı şeklinde cevaplar vermiştir. Sağlıkta dönüşümünün bileşenlerinden olan zorunlu sevk uygulaması aile hekimliğinde uygulanmış fakat vatandaşların memnun olmadığı göze çarpmaktadır. Bakanlık bu nedenle aile hekimliği uygulamasının temelini oluşturan Sevk zinciri uygulamasını bir ay önce zorunluluğunu kaldırarak sistemin sadece kağıt üzerinde bırakmıştır. Ayrıca aile hekimliğinde vatandaş sağlık ocaklarından aldığı sağlık hizmetini alamamaktan şikayet etmiştir.

Aile Hekiminden Memnuniyet

Ankete katılanların %88.9’ aile hekiminden memnuniyet durumu ile ilgili soruya memnunum ya da değilim şeklinde yanıt vermiştir. %11,1 ise bu konuda görüş belirtmemiştir. Görüş belirten katılımcılardan %60.37ü aile hekiminden memnun olmadığını ifade ederken %39.7’si ise Aile hekiminden memnun olduklarını belirtmişlerdir. Aile Hekiminden Memnun Olmayanların %28.5’i memnuniyetsizlik nedeni olarak aile hekiminin sadece sevk etmeye yaradığını söylemişlerdir.

Aile Hekimliği Ne Getirdi.

Ankete katılanlara aile hekimliği uygulaması ile ne değiştiği sorusu yöneltilmiş olup %84.8’i bu soruyu cevaplamıştır. Katılımcılardan % 53. 4’ü uygulama ile hiçbir şeyin değişmediğini belirtmiştir. Olumlu yönde değişiklik olduğu ile ilgili görüş belirtenlerin oranı %19.2, olumsuz yönde değişiklik olduğunu belirtenlerin oranı ise %27.4’dür. Olumlu değişiklik olduğu yönünde görüş bildirenlerin % 53’ü bunun nedenini şu an uygulamanın daha iyi olması olarak açıklarken %12’ise personelin daha çok ilgi göstermesi olarak belirtmiştir.

Olumsuz yönde değişiklik olduğunu belirten katılımcılardan 20,8’i si bunun nedenini sağlık sisteminin daha kötü olması olarak açıklarken %15’i geriye gidiş yaşanması ve %14’ü hastaneye sevksiz gidilememesi olarak belirtmiştir.

Aile Hekimliği Devam Etmeli mi?

Ankete katılanlara yöneltilen aile hekimliği devam etmeli mi sorusuna katılımcıların % 40.5’i sağlık ocağı sistemine geri dönülmesi gerektiği cevabını vermiş %21.3’ü sağlık ocaklarının personel ve donanım açısından yeterli olmasını, %11,8’i daha donanımlı olmasını, %7.2 böyle devam etmemesini istemiştir.

Katılımcıların Sosyodemografik Özelliklerine Göre Aile Hekimliği Uygulaması

Duyma Durumlarının Dağılımı

Katılımcıların % 78.2’si aile hekimliği uygulamalarını duyduklarını ifade etmişlerdir. % 21.8’i ise uygulamadan habersiz olduklarını belirtmişlerdir. Kadınların % 27.8’i, ilçe köylerinde ikamet edenlerin % 26.7’si, çiftçileri % 36.4 ’ü, okuma yazma bilmeyenlerin % 57.1’i aile hekimliği uygulamasını duymadıklarını söylemişlerdir. Duyma durumu incelendiğinde; yaşlıların daha az duyduğunu, (%56.5) ilçe ve ilçe köylerinde yaşayanların aile hekimliğini daha az duyduğu ( ilçe köylerinde %26.7) ve eğitim seviyesi yükseldikçe aile hekimliğini duyma durumunun (Ortaokul:%22.2-Yüksekokul: %6.3) istatistiksel olarak anlamlı bir biçimde arttığı saptanmıştır

Katılımcıların Sosyo-Demografik Özelliklerine Göre Aile Hekimi Varlıklarının Dağılımı

Yüzde % 39.8 Aile hekiminden Haberdar Değil

Ankete katılanların % 60.2’si kendi aile hekimlerinin varlığını bilmektedir. % 39.’8’i ise ya aile hekimlerini yok olarak nitelendirmekte veya bilmemektedir. Aile hekimlerinin var olduğunu bilme durumuna bakıldığında bu oran il merkezinde % 92.3, Merkeze bağlı köylerde %84.6 ilçe merkezlerinde %62.4 ilçe köylerinde %53.8 dür. Eğitim düzeyleri açısından karşılaştırma yapıldığında bu oran Okur yazar değil% 39.3, İlkokul %57.9, Ortaokul 57.8, Yüksekokul % 75’dir. Haberdar olmama istatistiklerine bakıldığında kentten taşraya doğru duyma oranın hızla azaldığı görülmektedir. Bu durumun en önemli nedeni Düzce ilinde pilot olarak uygulanan aile hekimliğinin merkezde yığma kadro ve propaganda ile sistemin varlığının duyurularak, olumlu bir işleyişin yaşandığını gösterilmek istenmesidir. Taşra ise gözden uzak olduğu için sistem ile ilgili, sistemin duyurulması ile ilgili bir çalışma yapılmamıştır.

Aile Hekimine Son Bir Yılda Gitme

Son Bir Yılda Aile Hekimine Gitmeyenlerin Oranı % 46.3

Katılımcılara yöneltilen son bir yıl içinde aile hekimine gittiniz mi sorusuna Katılımcıların % 46.3’ü son bir yılda hiç aile hekimine gitmedikleri şeklinde cevap vermiştir. 1-3 kez gidenlerin oranı %26.7, 4-6 kez gidenlerin oranı %12.8, 7 ve daha fazla gidenlerin oranı ise yüzde 14.2’dir. Ankete katılan erkeklerin % 50’si aile hekimine bir yıl boyunca hiç gitmezken kadınlarda bu oran 30.2 dir.

Aile Hekiminin Köye Gelme Durumu

Merkeze bağlı köylerde ikamet edenlerin %33’ü aile hekimlerinin hiç köylerine gelmediğini belirtmişlerdir. Bu oran ilçe köylerinde ise %42.2’dir. İlçelere bağlı köylerde aile hekiminin her hafta geldiği belirtenlerin oranı % 34.1, ayda bir geldiğini belirtenlerin oranı %14.1, daha az geldiklerini ifade edenlerin oranı da % 9.6’dır. Meslek grupları arasında çiftçilerin % 40.2’si aile doktorunun köye gelmediğini ifade etmişlerdir.

Katılımcıların Sosyodemografik Özelliklerine Göre Aile Hekimini Kendilerinin- Seçme Durumlarının Dağılımı

Aile hekimini kendilerinin seçme durumuna bakıldığında; katılımcıların % 97.2 ’si aile hekimlerini kendilerinin seçmediklerini beyan etmişlerdir. Ankete katılanların bu kadar yüksek oranda aile hekimini kendilerinin seçmediklerini beyan etmesi Sağlık Bakanlığının herkes kendi doktorunu kendisi seçecek vaadinin popülist bir yaklaşım olduğunu ve gerçeklikle ilgisi bulunmadığının göstergesi olmuştur. Aile hekimleri bölgelere sorumlu olarak atanarak o bölgenin hekimi olarak hizmet yürütmektedirler.

Katılımcıların Sosyo-Demografik Özeliklerine Göre Aile Hekimliği Uygulamasının Devam Etmesi İle İlgili Görüşlerinin Dağılımı

Katılımcıların % 62.8’i aile hekimliği uygulamasının devam etmemesinin gerektiği görüşündedirler. 66 yaş ve üzeri kişiler arasında bu düşünce % 81.8 oranında paylaşılmaktadır. ( 16-25: %67.6, 26-35: %66.0, 36-45: %62.2, 46-55: % 48.9, 56-65: % 61.0 Merkeze bağlı köylerde % 72.7’ye (Merkez: %69.2, İlçe Merkezi: %55.7, İlçe Köyleri:66.7) kadar ulaşan görüş devam etmemesi yönündedir. Kadınların %70.6’sı erkeklerin % 61 uygulamanın devam etmemesini istemektedirler. Aile hekimliği uygulamasının devam etmemesi gerektiği hakkındaki görüş meslek gruplarından çiftçilerde % 80.5’e ( Ev Hanımı:%70.7, Esnaf %50, Emekli: % 52.2 ) kadar yükselmektedir.

AİLE HEKİMLİĞİ UYGULAMASI İLE İLGİLİ KİŞİSEL SÖZEL GÖRÜŞLER;

28 yaşında erkek ilkokul mezunu, 3 yıldır Düzce’de

“Tam bir eziyet ne zaman gitsek doktor köy ziyaretinde oluyor”

71 yaşında erkek ilkokul mezunu 36 yıldır Düzce’de

“Sadece sevk etmeye yarıyor Otobüs bileti alınan bir yer gibi. Neyin var denmiyor. Nereye gideceksin deniyor. Köylere gittiği zaman bize diğer doktorlar bakmıyor. Mağdur oluyorsanız Çarşamba-Cuma gelmeyin diyorlar”

68 y. Erkek, emekli yüksekokul mezunu, 68 yıldır Düzce’de

“Paran varsa sağlık hizmeti alırsın yoksa öl”

42 y erkek çiftçi ortaokul mezunu,

“Tam donanımlı bir sağlık ocağının hizmet sunumunda daha iyi olacağı kanaatindeyim”

56 yaşında kadın okuryazar değil ,ev hanımı

“2 yıldır hiç doktor görmedik köyümüzde, bir iğne için Düzce’ye gidiyoruz. Çok şikayetçiyiz.”

55 yaşında erkek, ilkokul mezunu, çiftçi

“Aile hekimliği uygulamasından memnun değilim Herhangi bir şeyini görmedik. Aile hekimliği uygulaması ile hiçbir şey değişmedi. Kağıt üzerinde güzel gösteriyorlar. Uygulama devam etmemeli fayda sağlamadığına göre devam etmesinde bir mana yok. Kanundaki gibi hizmet edecekse o devlete kurban olalım.”

36 y. Erkek işçi ilkokul mezunu.

“Aile hekimliğinin faydalı olabilmesi için doktor sırasının hekim tarafından verilmesini isterim. Aile hekimliği uygulamasından memnunum ancak sağlık ocağımızda 24 saat hizmet verilirse daha iyi olur. Sağlık ocağımız yeterli personel ve donanımla takviye edilmeli”

33 y. Erkek çiftçi, ortaokul mezunu.

“Sağlık ocaklarında akşam doktor oluyordu, lojmanda, şimdi yok. Beni sağlık ocağından kovdu. Başka birine kayıt yaptır dedi.”

53 yaşında kadın ev hanımı okur yazar değil,

“Sevk almak için sabahın köründe gidiyoruz amma doktor saat 10:00’da geliyor.”

38 yaşında erkek esnaf ilkokul mezunu “Sağlık ocağı mevcut ancak doktor verilmiyor, donanımlı bir sağlık ocağı olursa iyi olur.”

34 yaşında erkek esnaf ilkokul mezunu

“Hekim İzne ayrıldığında yerine hekim bulamıyorum, bulsam bile bana benim hekimim gibi bakmıyor.Personel sıkıntısı var.Hizmeti tam alamıyoruz Eskiden ilaç bulunuyordu. Şimdi ilaçta bulunmuyor. Eskiden ambulans vardı, şimdi yok.Geçmiş sistem benim için daha iyiydi.”

Değerlendirme

Cumhuriyetin ilk yıllarından günümüze kadar birinci basamak sağlık hizmetleri alanında bir çok düzenleme yapılmış ve arayışlara girilmiştir. Özellikle 1961 yılında çıkartılan Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesine Dair Kanunla bu konuda bilimsel, Türkiye gerçeklerine uygun bir düzenleme yapılmıştır. Temel Sağlık Hizmetleri anlayışıyla ve sağlığın en temel bir hak olduğu anlayışı ile sağlık hizmetlerinin ülke genelinde eşit bir şekilde sunulması amacıyla yapılan düzenleme, bir takım nedenlerden dolayı ülke genelinde yaygınlaşması gecikmiş olsa da ve hala sorunlar yaşanmasına rağmen doğru bir düzenlemedir.

Özellikle 1983 yılından itibaren ise Aile Hekimliği Türkiye’nin gündemine taşınmıştır. Günümüze kadar geçen bu sürede gerekçesi ve esas amacı gizlenmiş de olsa bir çok kez yasal düzenleme yapılmaya kalkışılmış ve çoğu zaman da vazgeçilmiş veya sonuçlandırılamamış girişimler olarak kalmıştır.

Günümüzde ise AKP hükümeti tekrar Aile Hekimliğini gündeme taşımış ve hatta en önemli sağlık politika ve hedefi haline getirmiştir. Mart 2004’te tüm Türkiye genelinde Aile Hekimliğine belirtmiştir. Bu beyanlara rağmen Aile Hekimliği Pilot Uygulaması Hakkında Kanun ancak 24.11.2004 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir 2007 yılına girilmesine rağmen sıkıntılara çözüm bulunamadığından ve sistemdeki aksaklıklar giderilemediğinden Aile hekimliğine yurt genelinde geçilememiştir.

Aile hekimliği ile yapılan Sağlık Bakanlığının sağlık hizmeti vermekten çekilmesidir. Birinci basamak tedavi hizmetlerini bile özel sektöre devretmekte, koruyucu hizmetleri ise yok saymaktadır. Anket sonuçları da dikkatli incelendiğinde vatandaşlar birinci basamak sağlık hizmetlerinin tekrar verilmesi gerektiğini ve sağlık ocaklarının faaliyetine devam etmesi gerektiğini belirtmektedirler. Özellikle taşrada yaşayan vatandaşların aile hekimliğinden memnuniyetsizliklerinde sağlık ocaklarından aldıkları hizmetleri aile hekiminden alamamış olmalarının büyük etkisi vardır.

Ankette ortaya çıkan bir diğer çarpıcı sonuç ise ankete katılanların % 90’ından fazlasının aile hekimini kendisini seçmemiş olmasıdır. Ankete katılanların bu kadar yüksek oranda aile hekimini kendilerinin seçmediklerini beyan etmesi Sağlık Bakanlığının herkes kendi doktorunu kendisi seçecek vaadinin gerçekleşmediğinin ispatı olmuştur.

Aile hekimliğinin Aile hekimliği uygulamasının başarılı olarak lanse edilmesi için nüfus ve coğrafi yapısı gibi özellikleri dikkate alınarak bilinçli olarak seçilen Düzce ilinde bile tüm vatandaşlara ulaşmayan ve memnuniyet oranının düşük olduğunun açıkça görüldüğü aile hekimliği uygulaması büyük illerde daha büyük sorunlara neden olacaktır. Bu nedenle Sağlık Bakanlığı bu başarısız uygulamayı tekrar gözden geçirmeli ve sağlık ocaklarını tekrar güçlendirerek vatandaşların sağlık hizmetlerine ulaşmasını ve koruyucu sağlık hizmetlerinden faydalanmasını sağlamalıdır.